BIOLOGIA-KLASA 8
TEMAT:
Drapieżnictwo i roślinożerność
Drapieżniki i ich ofiary uczestniczą w stałej
relacji, którą można przyrównać do wyścigu zbrojeń. Jedne doskonalą szybkość
ucieczki i sposoby ukrycia się, drugie skuteczność polowania.
ROŚLINOŻERCY
Dla roślinożerców źródłem
pożywienia są rośliny. Wśród roślinożerców jest wiele owadów. Należy do nich
też część ryb, ptaków i ssaków, głównie kopytnych. Co ciekawe, wśród
płazów prawie nie ma gatunków roślinożernych, rzadko też spotykane są gady roślinożerne.
Pobieranie pokarmu pochodzenia roślinnego wymaga odpowiednich przystosowań-Adaptacji.
Przystosowania do
pobierania pokarmu roślinnego można prześledzić na przykładzie ssaków
roślinożernych. Pokarm roślinny jest stosunkowo łatwy do zdobycia, ale trudny
do strawienia. Głównym jego składnikiem jest celuloza (wielocukier budujący
ściany komórkowe komórek roślinnych), której ssaki nie potrafią rozłożyć, ponieważ
brakuje im odpowiednich enzymów trawiennych. Porcja pokarmu roślinnego
dostarcza znacznie mniej energii w porównaniu z taką samą porcją
pokarmu pochodzenia zwierzęcego. Z tego powodu roślinożercy pasą się
całymi dniami i mają długi, rozbudowany przewód pokarmowy, w którym
pożywienie może długo przebywać i długo podlegać trawieniu. Przystosowanie
do odżywiania się pokarmem roślinnym uwidacznia się w budowie tych
zwierząt. Mają zwykle duże brzuchy, ponieważ musi się w nich znaleźć
miejsce na bardzo długie jelita.
Twardy roślinny pokarm
wymaga od owadów posiadania narządów gębowych typu gryzącego zdolnych do
odcinania liści, drążenia drewna, wyjadania owoców. Narządy te mają szerokie
i płaskie krawędzie podobne do nożyc.
Ptaki roślinożerne mają
duże zapotrzebowanie energetyczne, dlatego żywią się głównie owocami lub
nasionami. Zwykle mają grube, mocne dzioby. Mierzący zaledwie 18 cm
i ważący 5 dag grubodziób potrafi miażdżyć dziobem nasiona buka, pestki
owoców i orzechy leszczyny. Krzyżodziób posiada skrzyżowane szczęki, które
wyspecjalizowane są w wydobywaniu nasion z szyszek. Koliber, który
żywi się płynnym nektarem kwiatów, posiada natomiast dziób długi, wąski
i stosunkowo miękki
U ssaków
przystosowania do pobierania pokarmu roślinnego widoczne są w budowie
zębów. Przednie zęby ssaków żywiących się trawą są łopatowate i ułożone
w jednej linii, dzięku czemu tworzą ostrą krawędź tnącą. Tylne zęby
z kolei są szerokie i mają płaską koronę, pokrytą ostrymi fałdami
przypominającymi tarkę. Służą do rozcierania pokarmu. Zęby trawożerców zużywają
się z czasem i ścierają nawet aż do dziąseł. U gryzoni, które
żywią się twardszym pokarmem, siekacze rosną przez całe życie. Dzięki nim ssaki
te potrafią gryźć korę i drewno, twarde nasiona i owoce.
Rośliny objadane przez
zwierzęta produkują mniej pokarmu, a tym samym słabiej rosną i wydają
mniej nasion. Dlatego wykształciły różne strategie obrony przed roślinożercami.
Jednym z nich jest obrona mechaniczna. Rośliny zabezpieczają się przed
zgryzaniem, wytwarzając twarde liście (np. świerk), które odpowiadają tylko
nielicznym zwierzętom, liście pokryte gęstymi włoskami (np. dziewanna), które
są barierą nie do przebycia dla małych organizmów, albo tworzą kolce
i ciernie
zniechęcające do ich dotykania (np. jeżyna, tarnina).
Drugą strategią jest
produkowanie substancji odstraszających. Niektóre rośliny mają nieprzyjemny,
piekący smak (np. owoce papryki), powodują zatrucia (np. tojad mocny) albo
wydzielają nieprzyjemne zapachy (np. pelargonia). Jeszcze inne przystosowanie
obserwuje się u bezbronnej jasnoty białej, która jest bardzo podobna do
pokrzywy. W ten sposób prawdopodobnie zmniejsza zagrożenie ze strony
roślinożerców.
DRAPIEŻNICTWO
Mięso jest pokarmem
wysokokalorycznym, dlatego żywiące się nim zwierzęta nie muszą cały czas jeść
i mogą dużo odpoczywać. Jest też łatwiejsze do strawienia niż pokarm
roślinny, dlatego zwierzęta mięsożerne mają słabiej rozbudowany układ
pokarmowy.
Niektórzy drapieżcy
poszukują zdobyczy w sposób aktywny. Podkradają się do niej i zabijają
ją. Takie polowania mogą odbywać się samotnie, jak w przypadku większości
kotowatych. Inne drapieżniki czekają w ukryciu. Tak postępują niektóre
pająki, konstruujące dodatkowo sieci łowne, i płaszczki zagrzebane
w mule. Wiele drapieżników żyje i poluje stadnie. Dzięki dużej
liczebności mogą otoczyć ofiarę lub wpędzić ją w zasadzkę. Polujące stado
wilków stosuje następującą strategię – dwa lub trzy osobniki wybierają
potencjalną zdobycz, oddzielają ją od stada, a następnie zaganiają w stronę
czekających na nią pobratymców. Polować w grupie mogą też niektóre ptaki,
np. kormorany, oraz ssaki wodne – orki i delfiny.
Do lokalizacji ofiar
służą drapieżnikom świetnie rozwinięte narządy zmysłów: węchu, wzroku, słuchu.
Niektóre węże, pozbawione ucha zewnętrznego, o słabym wzroku, orientują
się za pomocą receptorów reagujących na temperaturę ciała ofiar. Wykrywają
w ten sposób zwierzęta stałocieplne. Echolokacją posługują się nietoperze
i walenie, a ryby korzystają z narządu linii bocznej by wykryć
w otoczeniu potencjalny pokarm lub zagrożenie.
Wiele drapieżnych
zwierząt zaopatrzonych jest w silne i ostre pazury lub szpony służące
do pochwycenia i przytrzymania zwierzyny. Podobną funkcję mogą pełnić kły
u ssaków. U ptaków szponiastych dziób służy tylko do rozrywania
zdobyczy, nigdy do jej chwytania czy przenoszenia. Wśród niektórych grup
zwierząt najważniejszym narządem służącym do polowania jest język.
U dzięcioła jest długi i ostro zakończony, zaopatrzony
w skierowane do tyłu ząbki. Ptak wsuwa go do korytarza wydrążonego przez
ofiarę w drzewie, zahacza o nią językiem i wyciąga. Zwierzęta
takie jak żaby, kameleony, mrówkojady chwytają drobne bezkręgowce lepką
końcówką wyjątkowo długiego języka. Taka strategia doskonale sprawdza się
u zwierząt, których ofiary są liczne i drobne.
Niektóre kręgowce
połykają ofiary w całości. Robią tak niektóre ryby, węże, sowy. Trawienie
takiej dużej porcji pokarmu trwa bardzo długo.
Potencjalne ofiary
drapieżników mają swoje sposoby na przetrwanie. Jednym z nich jest kamuflaż.
Wiele zwierząt ma ubarwienie maskujące, pozwalające im wtopić się
w środowisko, w którym żyją. Doskonałym przykładem jest paszczak
australijski – ptak blisko spokrewniony z naszym rodzimym lelkiem.
Niektóre zwierzęta, w szczególności owady, np. patyczaki i liśćce,
mają kształty upodabniające je do części roślin. Maskujące ubarwienie
i kształt przybierają zarówno roślinożercy, jak i drapieżniki. Te
ostatnie wykorzystują je jako formę obrony przed większymi od siebie
mięsożercami lub maskują się, czekając w ukryciu na ofiary.
MATERIAŁY DO
TEMATU ZNAJDZIESZ:
Podręcznik
https://epodreczniki.pl/a/zjadajacy-i-zjadani/D17dzZ3q5
https://biologiazpaniainez.blogspot.com/2020/03/gra-edukacyjna-w-rytmie-serduszek.html
ZADANIA DO WYKONANIA:
Wybierz roślinożercę i drapieżnika, który na niego
poluje. Wskaż przystosowania obronne u ofiary i przystosowania
ułatwiające polowanie u drapieżnika.
Wykonaną pracę proszę odesłać na maila igozlinska@spbaniocha.pl
Komentarze
Prześlij komentarz