BIOLOGIA KLASA 7 BUDOWA I ROLA UKŁADU ODDECHOWEGO

TEMAT:  BUDOWA I  ROLA UKŁADU ODDECHOWEGO

MATERIAŁY DO TEMATU:

UKŁAD ODDECHOWY

Podstawowym zadaniem układu oddechowego jest umożliwienie wymiany gazowej, czyli dostarczaniu tlenu do organizmu i usuwaniu dwutlenku węgla.

Jama nosowa wyścielona jest błoną śluzową utworzoną z nabłonka migawkowego. Powietrze dostające się do jamy nosowej ulega ogrzaniu, nawilżeniu i oczyszczeniu z kurzu i bakterii. 

W górnej części jamy nosowej nabłonek tworzy pola węchowe umożliwiające odbiór wrażeń węchowych.

Gardło i krtań. W gardle krzyżują się drogi pokarmowe i oddechowe. Z gardła wdychane powietrze dostaje się do krtani, zbudowanej z chrząstek połączonych więzadłami i mięśniami. Górna część krtani to nagłośnia. Zamyka ona wejście do krtani podczas połykania pokarmu. Poniżej znajdują się fałdy głosowe  (struny głosowe). Powietrze, przechodząc przez krtań przy napiętych fałdach głosowych, wprawia je w drgania, co umożliwia wydawanie dźwięków.

Tchawica i oskrzela. Tchawica przypomina lekko spłaszczoną rurę, wzmocnioną chrząstkami. Rozdziela się ona na dwa oskrzela główne, które wnikają do płuc, a następnie rozdzielają się na coraz mniejsze oskrzela. Tchawica i oskrzela wyścielone są błoną śluzową z nabłonkiem migawkowym. Nieustanne ruchy rzęsek nabłonka usuwają z płuc zanieczyszczenia, nadmiar śluzu itp.

Płuca są narządem parzystym położonym w klatce piersiowej. Płuco lewe składa się z dwóch płatów, prawe z trzech. Płuca otoczone są błoną zwaną opłucną. Jedna część opłucnej przylega do płuc (opłucna płucna), druga do klatki piersiowej (opłucna ścienna). Przestrzeń między nimi wypełniona jest płynem. Same płuca są plątaniną drobnych oskrzeli i oskrzelików zakończonych pęcherzykami płucnymi. Pęcherzyki mają bardzo cienkie ściany, zbudowane z jednowarstwowego nabłonka płaskiego. Każdy pęcherzyk otoczony jest gęstą siecią naczyń włosowatych.

Mechanizm wentylacji płuc

Wymiana powietrza w płucach odbywa się dzięki rytmicznym ruchom klatki piersiowej. Są one możliwe dzięki pracy mięśni oddechowych: przepony i mięśni międzyżebrowych. Przepona jest mięśniem poprzecznie prążkowanym, oddzielającym jamę klatki piersiowej od jamy brzusznej. Podczas wdechu następuje:

- skurcz przepony, co powoduje obniżenie jamy klatki piersiowej

- skurcz mięśni międzyżebrowych, które powodują rozszerzenie klatki piersiowej.

Skurcz mięśni oddechowych powoduje zwiększenie objętości klatki piersiowej, rozciągnięcie płuc i powstanie w nich podciśnienia. Skutkiem jest zasysanie powietrza do płuc. Następnie dochodzi do rozluźnienia mięśni, elastyczna klatka piersiowa powraca do stanu wyjściowego i następuje wydech.

Wdech jest fazą aktywną, wymagającą pracy przepony i mięśni międzyżebrowych. Wydech jest fazą bierną, następuje na skutek rozluźnienia mięśni.

Odruch wdechu jest inicjowany przez ośrodek oddechowy mieszczący się w rdzeniu przedłużonym w mózgu. Jest on wrażliwy na stężenie dwutlenku węgla we krwi i po przekroczeniu pewnej jego wartości, wysyła impulsy do mięśni oddechowych.

Wymiana gazowa w pęcherzykach płucnych odbywa się na zasadzie dyfuzji. Dyfuzja w pęcherzykach jest możliwa, gdyż:

- istnieje odpowiednio duża różnica pomiędzy stężeniem gazów znajdujących się w powietrzu wewnątrz pęcherzyka płucnego i stężeniem tych gazów we krwi. Powietrze w pęcherzyku zawiera dużo tlenu i mało dwutlenku węgla. Natomiast krew znajdująca się w naczyniach włosowatych oplatających pęcherzyk jest uboga w tlen i bogata w dwutlenek węgla. Naturalna dążność do wyrównania stężeń powoduje, że tlen przenika z pęcherzyka do krwi, a dwutlenek węgla z krwi do pęcherzyka,

- pęcherzyki płucne utworzone są z jednowarstwowego nabłonka płaskiego. Podobną budowę mają ściany naczyń włosowatych. Tak cienka przegroda (2 warstwy płaskich komórek) między wnętrzem pęcherzyka a krwią nie utrudnia wymiany gazów,

- powierzchnia pęcherzyków pokryta jest płynem, w którym rozpuszczają się dyfundujące do krwi gazy, co znacznie ułatwia zachodzenie całego procesu.

MATERIAŁY  DO TEMATU ZNAJDZIESZ:

Podręcznik

https://epodreczniki.pl/a/uklad-oddechowy-i-jego-funkcje/DpduCQG5g

https://epodreczniki.pl/a/jak-oddychamy/D1GHkgSmK

Film edukacyjny było sobie życie układ oddechowy-https://www.youtube.com/watch?v=-Js4-xwXp78

https://biologiazpaniainez.blogspot.com/2020/03/gra-edukacyjna-w-rytmie-serduszek.html

ZADANIA DO WYKONANIA:

1.      Na rysunku została przedstawiona budowa układu oddechowego człowieka. Wpisz nazwy zaznaczonych na rysunku części układu  oddechowego.

2.      Przyporządkuj nazwy elementów układu oddechowego funkcjom podanym w tabeli. Wpisz odpowiednie nazwy wybrane spośród podanych. Niektóre z nich możesz wykorzystać kilkakrotnie.

zatoki, śluz, nabłonek rzęskowy, naczynia krwionośne

Funkcja układu oddechowego	Oczyszczanie powietrza z zanieczyszczeń	Nawilżanie powietrza	Ogrzewanie powietrza	Wymiana gazowa
Elementy układu oddechowego odpowiedzialne za daną funkcję

3.      Oceń prawdziwość stwierdzeń dotyczących układu oddechowego. Zaznacz literę P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, lub literę F – jeśli jest fałszywe.

1.	Układ oddechowy jest zbudowany z dróg oddechowych, w tym płuc.	P	F
2.	Głównym miejscem wymiany gazowej są pęcherzyki płucne.	P	F
3.	Głośnia jest chrząstką zamykającą wejście do krtani podczas połykania pokarmu.	P	F
4.	Oskrzela są rozgałęzieniami tchawicy.	P	F

Zadanie dla chętnych:

Wykonaj model układu oddechowego lub płuc. Szczegóły na https://biologiazpaniainez.blogspot.com/2020/03/gra-edukacyjna-w-rytmie-serduszek.html

Za tą pracę można zdobyć punkty/ serduszka, które możesz wymienić na dodatkową ocenę  :)